Moeheid is een van de meest genoemde klachten en heeft zelden één oorzaak. De vier die er in de praktijk het vaakst achter zitten, en wat u ermee kunt. Dit is informatie over de praktische kant, geen medisch advies, geen doseringsadvies en geen vervanging van het gesprek met uw arts of apotheker. Waar het onderzoek dun is, zeggen wij dat erbij.
Moeheid is een verzamelklacht
Moe zijn is de klacht waarmee mensen het lastigst bij de huisarts aankomen, omdat er zo veel achter kan zitten. Tijdens gewichtsverlies geldt dat dubbel: er veranderen tegelijk zoveel dingen dat 'ik ben moe' niet naar één oorzaak wijst.
Dat is geen reden om het te laten zitten. Het is een reden om de vier meest waarschijnlijke oorzaken langs te lopen voordat u er iets aan probeert te doen, want ze vragen om verschillende antwoorden. Wie moe is van te weinig vocht heeft niets aan meer slaap, en wie bloedarmoede heeft, heeft niets aan meer water.
Oorzaak één: u krijgt simpelweg minder binnen
Dit is de meest voor de hand liggende en de meest onderschatte. Als de hoeveelheid eten daalt, daalt de hoeveelheid energie die u binnenkrijgt mee. Uw lichaam merkt dat, en het merkt het het eerst aan het eind van de middag.
Wat hier het meeste helpt is niet meer eten, maar regelmatiger eten. Wie 's ochtends bijna niets binnenkrijgt en het pas 's avonds probeert, heeft de hele dag weinig te verstoken. Iets kleins verspreid over de dag houdt het niveau gelijkmatiger dan één poging op een moment waarop u het toch niet opkrijgt.
En let op de samenstelling. Als de kleine hoeveelheid die u eet vrijwel alleen uit koolhydraten bestaat, krijgt u pieken en dalen die zelf vermoeiend zijn. Eiwit en vezels erbij vlakken dat af.
Oorzaak twee: vocht
Dit is de oorzaak die het vaakst gemist wordt, omdat mensen niet doorhebben hoeveel vocht er normaal uit hun eten komt. Groente, fruit, soep, yoghurt: samen leveren die een fors deel van de dagelijkse vochtinname. Als het eten halveert, halveert dat deel mee, terwijl bijna niemand er compenserend meer om denkt te drinken.
De signalen van te weinig vocht lijken sprekend op de signalen van uitputting: moeheid, hoofdpijn, slecht kunnen nadenken, duizelig worden bij het opstaan. Thuisarts.nl heeft een pagina over uitdrogen die die signalen op een rij zet.
Praktisch is dit ook de goedkoopste om uit te sluiten. Leg een paar dagen bij hoeveel u drinkt, en kijk naar de kleur van uw urine. Verandert er niets als u er structureel meer bij drinkt, dan weet u dat het hier niet aan lag, en dat is ook informatie.
Oorzaak drie: een tekort dat u niet kunt raden
IJzergebrek en een tekort aan vitamine B12 geven allebei moeheid, en allebei komen ze in beeld als de totale hoeveelheid eten daalt. IJzer zit vooral in vlees en peulvruchten, B12 uitsluitend in dierlijke producten. Dat zijn precies de dingen die bij een kleine eetlust vaak blijven liggen.
Het punt van deze twee is dat u ze niet kunt voelen aankomen en niet kunt raden. Ze worden vastgesteld met een bloedonderzoek, en dat is een kort gesprek en een prikje waard voordat u aan de slag gaat met supplementen op eigen initiatief.
Slik ze ook niet preventief. IJzer dat u niet nodig heeft, geeft maagklachten en obstipatie, en dat is in deze fase het laatste waar u op zit te wachten.
Oorzaak vier: u slaapt slechter dan u denkt
Slaap verandert vaak mee, en niet altijd zichtbaar. Sommige mensen worden 's nachts wakker van maagklachten of reflux. Anderen slapen korter omdat ze eerder wakker zijn. Weer anderen slapen even lang maar minder diep.
Ga hier na wat er praktisch aan te doen is voordat u concludeert dat het aan het middel ligt. Laat op de avond eten maakt reflux erger, en dat is bij een trager legende maag een reëel probleem. Rechtop zitten na het eten, en het avondeten wat eerder plannen, doen hier vaak meer dan mensen verwachten.
Thuisarts.nl heeft een pagina over slecht slapen met adviezen die hier gewoon van toepassing zijn. Houdt het aan, dan is het het bespreken waard.
Wat u niet moet doen: harder trainen
De reflex bij moeheid is soms om er meer beweging tegenaan te gooien. Bij een groot energietekort werkt dat averechts.
Er is redelijk goed onderzoek naar wat er gebeurt met krachttraining tijdens een fors energietekort. Een meta-analyse in Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports uit 2022 laat zien dat de winst in spiermassa onder die omstandigheden achterblijft, terwijl de winst in kracht grotendeels overeind blijft. Vertaald naar de praktijk: doorgaan met trainen is verstandig, er meer volume tegenaan gooien in de hoop op sneller resultaat is dat niet.
De Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad zijn hier een bruikbaar ijkpunt: 150 minuten matig intensief per week, en spier- en botversterkende activiteiten op minstens twee dagen. Dat laatste is in deze periode het deel dat u niet wilt overslaan, ook niet als u moe bent.
Wanneer moeheid geen kwestie is van beter eten en drinken
Neem contact op met uw huisarts als de moeheid weken aanhoudt zonder duidelijke aanleiding, als u er duizelig bij wordt, als u kortademig bent bij inspanning die u eerder makkelijk deed, of als u er hartkloppingen bij heeft.
Neem ook contact op als u hartkloppingen, beven, zweten of verwardheid heeft die verdwijnen zodra u iets eet, zeker als u naast dit middel bloedsuikerverlagende medicijnen gebruikt.
En vermoedt u dat de moeheid een bijwerking is, meld dat dan ook bij Bijwerkingencentrum Lareb en bespreek het met uw arts.
Veelgestelde vragen
Hoort moeheid erbij, of is er iets mis?
Een periode van minder energie is bij fors gewichtsverlies niet ongewoon. Vervelend wordt het als het weken aanhoudt, als u er duizelig of kortademig bij wordt, of als u kracht verliest. Dan is een bloedonderzoek bij de huisarts de logische volgende stap.
Helpt meer koffie?
Op de korte termijn merkt u er iets van, maar het maskeert alleen wat eronder zit, en het verstoort uw slaap als u het laat op de dag drinkt. Als moeheid uw hoofdklacht is, is het nuttiger om vocht, eiwit en slaap na te lopen.
Moet ik stoppen met sporten als ik zo moe ben?
Meestal niet. Doorgaan met vooral spierversterkende beweging is juist het deel dat telt tijdens gewichtsverlies. Wat niet verstandig is, is er extra volume of intensiteit tegenaan gooien in de hoop dat de moeheid dan overgaat.
