Hoeveel gewicht terugkomt als u stopt met semaglutide, wat de STEP 4-studie precies mat, en wat er bekend is over mensen die het verlies wel vasthouden. Dit is informatie over de praktische kant, geen medisch advies, geen doseringsadvies en geen vervanging van het gesprek met uw arts of apotheker. Waar het onderzoek dun is, zeggen wij dat erbij.
Wat er gebeurt als de prik wegvalt
Semaglutide remt de eetlust zolang het in uw lichaam zit. De stof heeft een halfwaardetijd van ongeveer een week en is volgens de productinformatie nog zo'n vijf weken na de laatste prik in het bloed aanwezig. De honger komt dus niet in één keer terug, maar geleidelijk in de weken daarna.
Dat het gewicht dan oploopt, is geen teken dat u iets fout doet. Het is het verwachte gevolg van een middel dat werkt zolang u het gebruikt. Waarom de behandeling daardoor geen vaste einddatum heeft, staat apart beschreven onder hoe lang u blijft prikken.
Dit stuk gaat over twee andere vragen: hoeveel komt er terug, en wat is er bekend over de mensen bij wie het meevalt.
De cijfers uit STEP 4
De STEP 4-studie is de duidelijkste test van wat stoppen doet. Ruim negenhonderd volwassenen met overgewicht of obesitas, zonder diabetes, gebruikten eerst twintig weken semaglutide. De ruim achthonderd die daarna verder gingen in de studie, waren in die periode gemiddeld 10,6 procent afgevallen.
Daarna werd geloot. Twee op de drie gingen door met semaglutide, een op de drie kreeg ongemerkt een placebo. Beide groepen kregen dezelfde leefstijlbegeleiding. Niemand wist in welke groep hij zat.
Na nog eens 48 weken was het verschil groot. Wie doorging, viel nog 7,9 procent verder af. Wie op placebo overstapte, kwam 6,9 procent aan. Het verschil tussen de groepen was bijna vijftien procentpunt.
Niet alleen het gewicht liep uiteen. Ook de buikomvang en de bovendruk van de bloeddruk waren in de groep die doorging gunstiger, met een verschil van bijna tien centimeter rond de taille. Doorgaan had ook een prijs: maagdarmklachten werden gemeld door 49 procent van wie doorging, tegenover 26 procent op placebo.
De studie werd gefinancierd door de fabrikant van semaglutide. Dat maakt de uitkomst niet onbetrouwbaar, de opzet was dubbelblind en bijna alle deelnemers maakten de studie af, maar het is goed om te weten.
Ook met begeleiding kwam het terug
Het detail dat het vaakst over het hoofd wordt gezien: de placebogroep stopte niet met haar leefstijlbegeleiding. Zij kreeg dezelfde adviezen over eten en bewegen als de groep die doorging, en kwam toch gemiddeld 6,9 procent aan in 48 weken.
Een andere studie keek naar hetzelfde vanaf de andere kant. In de verlenging van de STEP 1-studie werden deelnemers een jaar gevolgd nadat ze helemaal waren gestopt. Ongeveer twee derde van het verloren gewicht was toen terug.
Dat zijn gemiddelden. Dat zijn gemiddelden over een groep. Het verloop bij één persoon kan daar ver van afliggen, in beide richtingen, en wat u zelf kunt verwachten is van tevoren niet te zeggen.
Wie het verlies vasthoudt: wat bekend is
De bekendste bron over mensen die gewicht kwijt bleven, is een Amerikaans register van mensen die minstens 13,6 kilo waren afgevallen en dat minstens een jaar volhielden. In een analyse van bijna 2900 deelnemers over tien jaar hield ruim 87 procent na vijf en na tien jaar nog minstens tien procent verlies vast.
Wat samenging met meer terugkomen, was telkens hetzelfde patroon: minder bewegen in de vrije tijd, minder bewust letten op eten, minder vaak op de weegschaal staan, en een groter deel van de calorieën uit vet.
Twee kanttekeningen zijn hier nodig. Het register bestaat uit mensen die zich zelf aanmeldden omdat het hen gelukt was, en hun gewicht is grotendeels zelf gerapporteerd. En het zijn geen gebruikers van een GLP-1-middel. Het laat zien welke gewoonten samengaan met vasthouden, niet dat die gewoonten het oorzakelijk doen.
Bewegen tijdens de behandeling, niet pas erna
Het sterkste bewijs dat iets na het stoppen verschil maakt, komt uit een Deense studie. Volwassenen vielen eerst acht weken af met een streng dieet, gemiddeld 13,1 kilo, en kregen daarna een jaar lang begeleide training, liraglutide (een dagelijkse GLP-1-prik), allebei, of placebo.
Een jaar na het einde van die behandeling werden de deelnemers opnieuw gewogen. Wie alleen liraglutide had gekregen, was in dat jaar zonder behandeling 6,0 kilo meer aangekomen dan wie alleen had getraind. Wie beide had gehad, hield vaker minstens tien procent verlies vast dan de placebogroep.
Ook hier horen kanttekeningen bij. Het ging om liraglutide en niet om semaglutide, de training was begeleid en intensief, en van de oorspronkelijke deelnemers kwam ruim de helft naar de nameting. De studie werd mede betaald door de Novo Nordisk Foundation. Het is een aanwijzing dat de conditie en spiermassa die u tijdens de behandeling opbouwt, blijven als de prik stopt.
Thuisarts.nl adviseert bij overgewicht minstens 2,5 uur per week actief bewegen en twee keer per week de spieren trainen. Dat is geen streng schema, en het is precies het deel dat u meeneemt als het middel wegvalt.
Stoppen voorbereiden met uw arts
Stoppen is iets om vooraf met uw arts te bespreken, ook als de reden praktisch is. Dan kan er een plan liggen voordat de eetlust terugkomt, in plaats van erna.
Wat in dat gesprek op tafel kan komen: hoe vaak u zich weegt, bij hoeveel kilo erbij u opnieuw contact opneemt, en wat er nodig is aan begeleiding door een diëtist of fysiotherapeut. Spreek een getal af. Dat haalt de schaamte uit het moment waarop de weegschaal oploopt.
Houd de krachttraining en het eiwit vast die u tijdens de behandeling heeft opgebouwd. Dat zijn de onderdelen waarvoor de meeste aanwijzingen bestaan.
En weet dat opnieuw beginnen een medische afweging is die bij uw arts ligt, niet een nederlaag. Bij een chronische aandoening hoort een behandeling die soms weer nodig is.
Veelgestelde vragen
Hoeveel kom ik aan als ik stop met Ozempic?
In de STEP 4-studie kwamen mensen die na twintig weken semaglutide overstapten op placebo in 48 weken gemiddeld 6,9 procent aan. In de verlenging van STEP 1 was een jaar na stoppen ongeveer twee derde van het verlies terug. Per persoon verschilt het sterk.
Hoe snel komt het gewicht terug?
De eetlust komt in de weken na de laatste prik geleidelijk terug. In de studies liep het gewicht daarna in de loop van maanden op, niet in een paar dagen.
Helpt gezond eten en bewegen om het tegen te houden?
Gemiddeld niet genoeg om het terugkomen te voorkomen: in STEP 4 kreeg de placebogroep dezelfde leefstijlbegeleiding en kwam toch aan. Een Deense studie met liraglutide vond wel dat mensen die tijdens de behandeling begeleid trainden, na het stoppen minder aankwamen.
Is aankomen na stoppen mijn eigen schuld?
Nee. Het gebeurde in de studies ook bij mensen die begeleid werden en zich aan de afspraken hielden. Het zegt iets over hoe het middel werkt, niet over uw inzet.
Kan ik later opnieuw beginnen?
Dat is een beslissing voor uw arts, op basis van uw gezondheid en de reden waarom u stopte. Bespreek het liefst vooraf bij welk gewicht u weer contact opneemt.
